نوشته‌ها

آلاینده های شیمیایی

آلاینده های شیمیایی

آلاینده های شیمیایی

آلاینده های شیمیایی به دو گروه آلی و معدنی تقسیم می‌شوند.
ترکیبات آلی حاوی کربن و هیدروژن هستند. برخی از ذرات آلی که بیش از سایر ذرات آلی در اتمسفر یافت می‌شوند،
عبارتند از: فنلها ، اسیدهای آلی و الکلها.
معروفترین ذرات معدنی موجود در اتمسفر عبارتند از نیتراتها ، سولفاتها و فلزاتی مانند آهن ، سرب ، روی و وانادیم

منابع آلاینده‌ها

هوا دارای آلاینده‌های طبیعی نظیر هاگهای قارچها ، تخم گیاهان ، ذرات معلق نمک و دود و ذرات غبار حاصل از آتش جنگلها و فوران آتشفشانهاست.
همچنین هوا حاوی گاز منوکسید کربن تولید شده به شکل طبیعی (CO) حاصل از تجزیه متان (CH4) و هیدروکربنها به شکل ترپنهای ناشی از درختان کاج ، سولفید هیدروژن (H2S) و متان (CH4) حاصل از تجزیه بی‌هوازی مواد آلی می‌باشد.

منابع آلاینده‌ها را بطور کلی می‌توان در چهار گروه اصلی طبقه بندی کرد:

شامل وسائل نقلیه موتوری ، وسائل نقلیه هوایی ، ترنها ، کشتی‌ها و هر نوع استفاده و یا تبخیر بنزین ،
در بر گیرنده تامین انرژی و حرارت لازم برای مقاصد مسکونی ، تجاری و صنعتی ، نیروگاههای مولد برق که با نیروی بخار کار می‌کنند،
مانند صنایع شیمیایی ، متالوژی ، تولید کاغذ و پالایشگاههای تصفیه نفت ،
شامل زایدات ناشی از مصارف خانگی و تجاری ، زایدات زغال سنگ و خاکستر باقیمانده از سوزاندن بقایای کشاورزی.

هیدروکربنها

ترکیبات آلی که تنها دارای هیدروژن و کربن هستند، به نام هیدروکربن نام می‌گیرند که بطور کلی به دو گروه تقسیم می‌شوند.

• هیدروکربنهای آلیفاتیک

گروه هیدروکربنهای آلیفاتیک شامل آلکانها ، آلکنها و آلکینها هستند.
آلکانها عبارتند از: هیدروکربنهای اشباع شده که در واکنشهای فتوشیمیایی اتمسفر نقش ندارند.
آلکنها که معمولا به نام اولفین‌ها خوانده می‌شوند،
اشباع نشده هستند و در اتمسفر از لحاظ فتوشیمیایی تا حدودی فعال‌اند.
این گروه در حضور نور خورشید با اکسید نیتروژن در غلظتهای زیاد واکنش نشان می‌دهند
و آلاینده‌های ثانوی مانند پراکسی استیل نیترات (PAN) و ازن (O3) را بوجود می‌آورند.
هیدروکربنهای آلیفاتیک تولید شده تا حدود (۳۲۶mg/m3) برای سلامت انسان و جانوران خطرساز نیست.

• هیدروکربنهای آروماتیک

هیدروکربنهای آروماتیک که از لحاظ بیوشیمیایی و بیولوژیکی فعال و برخی از آنها بالقوه سرطانزا هستند،
یا از بنزن مشتق شده‌اند و یا به آن مربوط می‌شوند.
افزایش میزان ابتلا به سرطان ریه در نواحی شهری به هیدروکربنهای چند هسته‌ای خارج شده از اگزوز اتومبیل‌ها نسبت داده شده است.
بنزوپیرین ، سرطانزاترین هیدروکربنهاست.

منابع هیدروکربنها

میل‌لنگها و کاربراتورها ، بیشترین درصد آزادسازی هیدروکربنها را به خود اختصاص داده‌اند.
تجهیزات سوزاننده مکمل که با کاتالیست کار می‌کنند، هیدروکربنها را آزاد کرده و منوکسید کربن را سوزانده و تولید CO2 و آب می‌نمایند.
تکنولوژی کنترل هیدروکربنهای متصاعد شده از منابع ساکن
تکنولوژی کنترل هیدروکربنهای متصاعد شده از منابع ساکن عبارتند از: خاکستر سازی ، جذب ، تراکم و جایگزین نمودن سایر مواد.
فرآیند خاکسترسازی با دستگاههای سوزاننده مکمل و دستگاههای سوزاننده مکمل کاتالیستی صورت می‌گیرد.

منوکسید کربن

گاز منوکسید کربن ، بیرنگ ، بی‌مزه و بی‌بو است و در شرایط عادی از لحاظ شیمیایی بی‌اثر و طول عمر متوسط آن در اتمسفر حدود ۲٫۵ ماه است.
در حال حاضر مقدار منو اکسید کربن در اتمسفر بر روی اموال انسانی ، گیاهان و اشیا بی‌اثر یا کم‌اثر است.
در غلظتهای زیاد منو کسید کربن ، به علت تمایل زیاد به جذب هموگلوبین می‌تواند در متابولیسم تنفسی انسان بطور جدی اختلال ایجاد نما‌ید.
غلظت منوکسید کربن در نواحی متراکم شهری که ترافیک سنگین و حرکت خودروها کند است،
به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد.
منابع کربن ، منوکسید کربن طبیعی و انسانی هستند.

استانداردهای کنترل منوکسید کربن

آنگاه که مقدار منوکسید کربن در مدت زمان کوتاهی به حد مرگبار می‌رسد و شرایط اضطراری می‌شود،
برای مقابله با چنین شرایطی که مقدار CO بطور متوسط در مدت زمان ۸ ساعت به (۴۶mg/m3 (40ppm می‌رسد،
عملیات شدید کنترلی انجام می‌شوند که عبارتند از:
متوقف ساختن کارخانه‌های صنعتی و مسدود نمودن جاده‌هایی که در آنها معمولا ترافیک سنیگن وجود دارد.
جذب سطحی ، جذب ، میعان و احتراق روشهای فنی کنترل CO هستند.

اکسیدهای گوگرد

این اکسیدها شامل ۶ ترکیب مختلف گازی هستند:
منوکسید سولفور (SO) ، دی‌‌اکسید سولفور (SO2) ، تری‌اکسید سولفور (SO) تترا اکسید سولفور (SO4) ،
سکو اکسید سولفور (SO2) و هپتو اکسید سولفور (S2O7). در مطالعه آلودگی هوا ،
دی‌اکسید سولفور و تری‌اکسید سولفور حائز بیشترین اهمیت است.
با توجه به پایداری نسبی SO2 در اتمسفر این کار می‌تواند به عنوان یک عامل اکسید کننده و یا احیا کننده وارد عمل شود.

SO2 که با سایر اجزای موجود در اتمسفر به شکل فتوشیمیایی یا کاتالیستی وارد واکنش می‌شود،
می‌تواند قطرات اسید سولفوریک (H2SO4) و نمکهای اسید سولفوریک را تولید بکند.
SO2 با آب وارد واکنش شده ، تولید سولفورو اسید می‌نماید.
این اسید ضعیف با بیش از ۸۰% SO2 آزاد شده در اتمسفر ناشی از فعالیتهای انسانی به سوزاندن سوختهای جامد و فسیلی مربوط می‌شود.

استانداردهای کنترل اکسیدهای ‌سولفور

روشهای گسترده جهت کنترل اکسید سولفور عبارتند از:
بکارگیری سوختهای دارای گوگرد کمتر ، جداسازی گوگرد از سوخت ، جایگزین ساختن منابع انرژی‌زای دیگر ،
تبدیل زغال سنگ به مایع یا گاز ، پاکسازی محصولات حاصل از احتراق.

اکسیدهای نیتروژن

شامل منوکسید نیتروژن (NO) ، دی‌اکسید نیتروژن (NO2) ، نیترو اکسید (N2O) نیتروژن سیسکواکسید (N2O3) ،
نیتروژن تترااکسید (N2O4) و نیتروژن پنتواکسید (N2O5) هستند.
دو گاز مهمی در معادلات آلودگی هوا مهم‌اند عبارتند از:
کسید نیتریک (NO) و دی‌اکسید نیتروژن ، دی‌اکسید نیتروژن که از هوا سنگینتر و در آب محلول است،
در آب تشکیل اسید نیتریک و یا اسید نیترو و یا اکسید نیتریک (NO) می‌دهد.

اسید نیتریک و اسید نیترو در اثر بارندگی به سطح زمین سقوط کرده ،
یا با آمونیاک موجود در اتمسفر (NH3) ترکیب شده آمونیم نیترات (NH4NO3) بوجود می‌آورد.
در این مواقع ۲NO از اجزای غذایی گیاهان را تشکیل می‌دهد.
NO2 یکی از اجزای غذایی گیاهان را تشکیل می‌دهد.
NO2 که در دامنه تشعشع فوق‌بنفش جاذب خوب انرژی به شمار می‌رود،
در تولید آلاینده‌های ثانوی هوا از قبیل ازن O3 نقش مهمی دارد مقدار NO آزاد شده در اتمسفر به مراتب بیش از مقدار NO2 آزاد شده است.
NO در فرآیندهای احتراقی با دمای زیاد و در اثر ترکیب نیتروژن و اکسیژن بوجود می‌آید.

منابع اکسیدهای نیتروژن

برخی از اکسیدهای نیتروژن به صورت طبیعی و برخی به صورت انسانی ایجاد می‌شوند.
در اثر آتش‌سوزی جنگل مقدار اندکی NO2 ایجاد می‌شود. تجزیه باکتریایی مواد آلی نیز سبب آزاد شدن NO2 در اتمسفر می‌شود.
در واقع منابع تولید کننده NO2 بطور طبیعی تقریبا ۱۰ برابر منابع انسانی که در نواحی شهری دارای تراکم و غلظت هستند می‌باشد.
بخش عمده NO2 تولید شده از منابع انسانی مربوط به احتراق سوخت در منابع ساکن و حرکت وسائل نقلیه می‌باشد.

استانداردهای کنترل اکسیدهای نیتروژن

اغلب اندازه گیریهای کنترلی برای NO2 آزاد شده در راستای محدود ساختن شرایط احتراق و کاهش تولید NO2 و همچنین استفاده از تجهیزات متنوع برای حذف NO2 از جریان گازهای خروجی انجام می‌شوند.

اکسید کننده‌های فتوشیمیایی

اکسید ‌کننده‌ها یا اکسید کننده‌های کامل دو عبارتی هستند که برای توصیف مقادیر اکسید ‌‌کننده‌های فتوشیمیایی بکار می‌روند و
معمولا نشان‌دهنده قدرت اکسید کنندگی هوای اتمسفر می‌باشند.
ازن (O3) که اکسید‌ کننده فتوشیمیایی اصلی است، در حدود ۹۰ درصد از اکسید کننده‌ها را بخود اختصاص می‌دهد.
سایر اکسید کننده‌های فتوشیمیایی مهم در کنترل آلودگی هوا عبارتند از:
اکسیژن نوزاد (O) ، اکسیژن مولکولی برانگیخته (O2) ، پروکسی آسیل نیترات (PAN) ، پروکسی پروپانول نیترات (PPN) ،
پروکسی بوتیل نیترات (PBN) ، دی اکسید نیتروژن (NO2) ، پراکسید هیدروژن (H2O2) و الکیل نیتراتها.
اثرات اکسید‌کننده‌ها
اثرات اکسید‌کننده‌ها بر سلامتی انسان می‌تواند موجب سرفه ، کوتاهی نفس ، گرفتگی راه عبور هوا ، گرفنگی و درد قفسه سینه ،
عملکرد نامناسب ششها ، تغییر سلولهای قرمز خون ، آماس خشک و سوزش چشم ، بینی و گلو شوند.

مسمومیت شیمیایی

مسمومیت شیمیایی

مسمومیت شیمیایی

مسمومیت شیمیایی یکی از نگرانی های عمده بهداشت عمومی است .
تقریبا ۹۵٪ از همه مسمومیت های اتفاقی یا عمدی به علت مواد شیمیایی هستند.
بسیاری از بیماری های مزمن و دژنراتیو با آلودگی محیط زیست با مسمومیت ارتباط دارند،
این بیماریها شامل سرطان، از دست دادن حافظه، آلرژی، حساسیت چند محیطی شیمیایی، سندرم خستگی مزمن، ناباروری در بزرگسالان، اختلالات یادگیری و رفتاری، اختلالات رشدی و نقایص مادرزادی در کودکان می باشد .

 

عوامل موثر بر میزان مسمومیت با مواد شیمیایی

  • راه ورود مواد سمی به بدن
  • مقدار یا دوز مواد سمی وارد شده به بدن
  • درجه سمیت
  • میزان خروج سم از بدن
  • عوامل بیولوژیک

مواد سمی چگونه وارد بدن می شوند؟

هیچ ماده شیمیایی بدون تماس با بدن نمی تواند اثرات سمی داشته باشد.
مهمترین راه ورود مواد شیمیایی به بدن، در محیط های کاری، استنشاق هوای آلوده می باشد
تعدادی از مواد شیمیایی از طریق خوردن غذای آلوده یا سیگار وارد بدن می شوند.
از دیگر راه های ورود مواد شیمیایی به بدن تماس پوستی و چشم ها هستند.

مهمترین فاکتور تعیین کننده ایجاد مسمومیت در اشخاص، مقدار یا دوز ماده شیمیایی وارد شده به بدن می باشد. مقدار ماده شیمیایی که منجر به مسمومیت می شود، بستگی به نوع ماده شیمیایی دارد

 مسمومیت شیمیایی چیست؟

میزان مسمومیت، درجه سمیت یک ماده شیمیایی را نشان می دهد.
مصرف مقادیر زیاد مواد شیمیایی که درجه سمیت کمی دارند موجب مسمومیت می شود،
این در حالی است که مصرف مقدارکمی از مواد شیمیایی که درجه سمیت زیادی دارند،
باعث مسمومیت می گردد.

همه مواد شیمیایی می توانند سمی باشند و مقدارماده یا دوز وارد شده به بدن تعیین کننده بروز اثرات مسمومیت می باشد.
تنها تماس با «مواد شیمیایی خاص» باعث مسمومیت نمی شود،
بلکه بسیاری از آنها اثرات سمی دارند و در تماس با آنها مسمومیت ایجاد می گردد.

منظور از میزان خروج مواد از بدن چیست؟

بسیاری از مواد شیمیایی که در محیط های کاری وارد بدن می شوند بدون تغییر شکل و تبدیل شدن به ماده یا مواد دیگر، از بدن دفع می شوند،
تعدادی دیگر شکسته می شوند، مواد حاصل از تجزیه ممکن است نسبت به ماده شیمیایی اولیه که وارد بدن شده است درجه سمیت بیشتر یا کمتری داشته باشند.
بعضی از ترکیبات شیمیایی نیز بطور موقت در یکی از اعضای بدن ذخیره شده و بعد تدریجاً طی مدت کوتاهی از بدن رفع می گردند.
تعداد کمی از مواد شیمیایی نظیر گرافیت، ذرات سیلیکا با بازدم از بدن خارج می شوند
و بقیه در شش ها، سالیان زیادی باقی می مانند و هرگز بطور کامل خارج نمی شوند.

نشانه های مسمومیت شیمیایی

مواد مختلف نشانه های مختلفی را ایجاد می کنند. موارد زیر علائم شایع مسمومیت شیمیایی است:

  • درد شدید گلو
  • مشکل تنفس
  • بر روی لب ها یا دهان سوزانده می شود
  • رفتار ناگهانی تغییر می کند، مانند خواب آلودگی غیر معمول، تحریک پذیری یا سرگیجه
  • حالت تهوع یا استفراغ ناشناخته
  • گرفتگی معده بدون تب

 

استنشاق و جذب پوستی مقداری از حلال های آلی در غلظت هایی که منجر به مسمومیت
حاد نمی گردند.
بعد از گذشت چند سال، باعث آسیب دیدن بافت عصبی می شوند.

حضور مداوم و تکرار شونده با گرد و غبار حاوی «کوارتز» می تواند باعث زخم شدن و آسیب دیدگی جدی و همیشگی بافت شش ها گردد.

بیشتر مواد شیمیایی می توانند باعث مسمومیت حاد و مزمن گردند که میزان مسمومیت بستگی به شرایط  تماس دارد.

برای استفاده از مواد شیمیایی تمامی نکات ایمنی را رعایت کنید

به علائم ایمنی درج شده بر روی هرماده شیمایی دقت کنید

از تماس با مواد شیمیایی بدون پوشش مناسب جدا خودداری نمایید.